Als we met het Hanzestadproject* op bezoek gaan bij planologen, prediken we de nieuwe stad. Als we op bezoek gaan bij de Kamer van Koophandel bepleiten we de nieuwe industriële revolutie. Als we …
Duurzame ontwikkeling als strategie, het is plots een heel ander verhaal (i.p.v. de huidige “D.O. als probleem”-houding). Een verhaal van opportuniteiten, een verhaal van win-win-situaties voor mens, maatschappij en milieu, een verhaal van … een aangenamere wereld die start bij je eigen deur (het “glokaliseringsproces”).
The Natural Step for Communities
Tot nu toe bleef duurzame ontwikkeling – ten onrechte - nog vaak té abstract. Toen we het Hanzestadproject* wilden uitwerken gingen we dan ook op zoek naar een begrijpbare duurzame strategie. Via wat geluk botsten we op The Natural Step for Communities (TNS). Ooit ontstaan als duurzaam kompas voor bedrijven (met aanhangers als Ikea, Interface, Scandic Hotels, Nike, …), wordt TNS momenteel vertaald naar steden in Zweden en Canada … en hopelijk straks ook in Vlaanderen.
Wat ons vooral charmeerde in TNS was de drievoudige analyse van het begrip “duurzame ontwikkeling” (als probleem, uitdaging en strategie) en dit alles in verstaanbare taal.
The Natural Step als analyse van “het probleem duurzame ontwikkeling”
De stichters van TNS vertrekken vanuit de vaststelling dat duurzame ontwikkeling staat voor de grootste uitdaging die wij als mensheid ooit tegenkwamen. “Hoe zorgen we ervoor dat we nog altijd vooruitgang boeken zonder dat we toekomstige generaties kansen ontnemen?”
Momenteel kunnen we het probleem zelf nog niet eens vatten in zijn totaliteit, we weten enkel dat we in een complex systeem zitten met grenzen die we moeten proberen te begrijpen.We weten ook dat alles wat we doen een consequentie heeft. Enerzijds stijgt onze druk op het ecosysteem denken we maar aan de bevolkingsexplosie en anderzijds dalen de beschikbare voorraden, vermindert het incasseringsvermogen – de draagkracht van onze blauwe planeet.
We komen met andere woorden in een impasse – een tunnel/trechter (zie figuur).
Duurzame ontwikkeling als uitdaging
Dokter Robert, één van de stichters, vergeleek de huidige problemen met een boom die ziek is en waarbij we enkel focussen op de blaadjes die wat dof uitslaan (en die we “genezen” door ze groen te schilderen). Dokter Robert riep dan ook op om terug te keren naar de stam en de wortels waar de echte problemen zitten.
Heel concreet betekent dit dat we moeten erkennen dat de economie een subsysteem is van onze blauwe planeet en niet omgekeerd (in de vergelijking komt onze economie overeen met een takje). Dit besef, door M. Wackernagel (één van de grondleggers van de ecologische voetafdruk) omschreven als “de aarde kan zonder de economie, de economie kan dit niet”, opent totaal nieuwe kansen om de problemen te tackelen.
Een duurzame strategie in 4 stappen
Uiteraard mag het niet bij dit besef blijven, de tijd is tegen ons (de tunnel komt dichter en dichter) … kortom tijd voor actie! En die actie is zo eenvoudig als ABCD stelt TNS.
Zoals u ziet op de tekening moeten we vooreerst beseffen dat we in zo’n situatie zit en dat duurzame ontwikkeling een belangrijke uitdaging vormt (A van Awareness). Eén keer dat dat besef er is en ook het gevoel we kunnen er iets aan doen kunnen we beginnen met onze strategie uit te stippelen.
Hoe doen we het dan? Eerst kijken we wat onze huidige situatie is en stellen we de vraag, zijn we duurzaam bezig (B van Baseline mapping)?
Vervolgens projecteren we ons in die tunnel, “waar willen we naar toe (C van Create a vision)?”. Vervolgens kijken we terug en maken we een plan op van welke maatregelen we moeten nemen om ons daar naartoe te loodsen (“backcasting”). En dan is het tijd voor actie (D van Down to Action).
Vertaald naar Brugge en ons Hanzestadproject, betekent dit dat we met het Hanzestadproject iedereen wakker willen schudden en meekrijgen achter een duurzame ontwikkeling voor de Brugse regio, waarna we onze vanuit een beperkte zwakte-sterke-analyse (SWOT-analyse) een visie (= stadsprojecten en stadsdebatten – zie onze website) uitstippelden en waarna we dan oproepen om acties te ondernemen.
TNS een kompas voor die duurzame strategie
Uiteraard is deze ABCD-strategie geen zekerheid op slagen en daar komt TNS met een “kompas” op de proppen. TNS schuift 4 eenvoudige “regels” die een eerste indicatie zullen geven of wat we doen ook duurzaam is (dat we m.a.w. door die tunnel zullen gaan).
Kort gezegd komt het erop neer dat we niet meer grondstoffen uit het systeem mogen ontrekken dan dat het ecosysteem zelf kan produceren. Een duurzame maatschappij overschrijdt met andere woorden niet de draagkracht door overexploitatie, té intensieve landbouw, …
Tot slot worden de toch ontrokken grondstoffen ook rechtvaardig aangewend en is er geen discriminatie tussen mensen meer.
Kortom duurzaamheid inbedden in alle beleidsdomeinen is dé garantie voor succes.
Het grote voordeel van dit model is dat het een ingewikkelde materie hapklaar presenteert. Bovendien kan het model buigen op pakken ervaring en heeft het reeds de nodige uitstraling die de overheid nog meer haar voortrekkersrol kan geven (vanuit TNS for Communities zijn er spin-offs mogelijk naar bedrijven maar binnenkort ook naar gezinnen of scholen).
Eén van de sterke punten is ook dat de TNS komt met een hoopvol verhaal (“duurzame ontwikkeling schept nieuwe kansen”) over heel onze samenleving en niet enkel over “groene” thema’s, zoals duurzame ontwikkeling nu jammer genoeg soms wordt voorgesteld.
Uiteraard is ook dit model niet alles zaligmakend. Net als de ecologische voetafdruk is het bvb. een vereenvoudiging van een complexe materie of houdt het geen rekening met afwentelingmechanismes. Alleszins moet het ook nog groeien (momenteel is het in experimentele fase in enkele regio’s in Zweden en Canada).
Met het Hanzestadproject* lanceren we diverse ballonnetjes, waaronder dit duurzame framework. We hopen dat we onze baseline “Brugge als lichtend voorbeeld van een duurzame ontwikkeling” ooit werkelijkheid wordt … wie weet kunnen we net als in de middeleeuwen een Hanzestadnetwerk oprichten, maar deze keer van duurzame steden.
Om niet af te sluiten: wie duizend bloemen zaait … zal geen muggen oogsten !
vriendelijke groeten uit de Hanzestad in wording
Bart Slabbinck,
Hanzestadcoördinator
namens het Hanzestadnetwerk
Meer info over het Hanzestadproject op
www.ggf.be (doorklikken op “Hanzestadproject”), info over TNS op
http://www.naturalstep.org
of voor een concreet actiemodel
http://www.whistleritsournature.ca
Naar een artikel in Zacht Geritsel, lente 2004, VODO